Als de dag van gisteren voor het jongetje dat toen veertien was. Er gingen intussen 66 jaar overheen. Voor de man van tachtig nu.
Kwart voor vier in de ochtend van 10 mei 1940. Met vijftig andere jongetjes als internen in een college vlak bij de Nederlandse grens. Op kostschool heette dat. En het kostte je aardig wat. Het kostte je je vrijheid, je eigen beslissingsrecht, je eigen willetje, je àlles eigenlijk.
Begin september ging je door een indrukwekkend grote poort naar binnen en pas twee maanden later mocht je voor het eerst weer door die poort naar buiten. Voor drie dagen naar huis. Met Kerstmis zelfs voor zeven dagen. Had je nodig om je ouders weer te herkennen.
De ochtend van 10 mei 1940. Kwart voor vier. Of de aarde uit elkaar spatte. Het geluid van machinegeweren en van inslaande bommen maar omdat 66 jaar geleden nog geen mens dat op de televisie had gezien wist je niet precies wat er aan de hand was. Misschien de hel die uit elkaar gespat was.
Het dorp wordt gebombardeerd riep iemand. Het is oorlog riep een ander. De dokter ligt onder het puin van zijn huis, krijste een vrouw die over het aardeweggetje naast de school rende. De dag tevoren waren we met zijn allen nog op bedevaart naar Zutendaal gemarcheerd. Voor de Vrede. Dat had dus niet geholpen. Vermoedelijk had niemand tegen Hitler iets over die bedevaart gezegd , dus die kwam gewoon. Het gekke was, wij waren niet eens bang, Wij waren enthousiast. Er gebeurde wat. We zaten met drie vier op de brede vensterbanken van de slaapzaal, vier hoog, in de loge. En we keken naar vliegtuigen die heel laag kwamen oversuizen , op elkaar vuurden en dan pijlsnel op hun linker flank terug in de wolken verdwenen. En daarna kwamen weer andere toestellen, trage toestellen waar je in de heldere lentemorgen luiken in de metalen buik zag opengaan waaruit bommen vielen. Kijk, die bommen vallen schuin. En ze hebben vleugeltjes bovenaan, zie je? De chaos toen plots zwarte rook een immense paddestoel in de lucht ging vormen. Toen het stil werd gleden ineens geluidloze vliegtuigen voorbij. Hoe kan dat nu? Die vliegen ook en je hoort ze niet. Die toestellen waren bezig geschiedenis te schrijven maar dat wist toen nog niemand. Die gleden nog een eind verder tot boven op het nooit en door niemand in te nemen Fort van Eben Emael dat binnen een wip en een hup werd ingenomen door het speciaal daarvoor maandenlang getrainde korps Duitse parachutisten.
De ochtend van 10 mei 1940. De ochtend waarop iets gebeurde dat geen van die vijftig jongetjes ooit had kunnen dromen. De grote poort van de kostschool werd wijd opengezet en de Directeur in hoogsteigen persoon zei dat we mochten “gaan lopen, zo hard en zo ver we maar konden ; weg van deze plaats van verderf “. Niet eens inpakken en weg wezen. Gewoon weg wezen. We renden de steenweg over , het dorp uit, het heideplateau op. Waar lopen we naar toe? Naar huis hé! Wat had je gedacht ? Het waren 32 kilometer en om vier uur was ik thuis. Vanaf die dag ben ik altijd blijven beweren dat ik op 10 mei 1940 door de Duitsers werd bevrijd. Vier jaar later gebeurde dat weliswaar nog eens opnieuw, door de Amerikanen die keer, maar dat was toch iets anders. Dat had je verwacht, je wist dat die ooit zouden komen. Maar de Duitsers , die kwamen bij complete verrassing. Die kwamen voor die vijftig jongetjes als een geschenk uit de hemel gevallen Ik mocht meteen naar een andere school. Als er weer eens iets gebeurt; zei mijn moeder, dan is hij op vijf minuten thuis.
Wat er de vier jaar later op de dag van mijn tweede bevrijding gebeurd is, dat durf ik niet te vertellen want dat gelooft toch geen mens. Er zijn nog een paar levende getuigen overgebleven maar ook die zwijgen. Het verhaal is té onwaarschijnlijk om écht te kunnen gebeurd zijn. En nochtans.
Misschien over vier jaar.
Een prachtig verhaal, doorheen het tragische het mooie, aangename eruit plukken, ge moet het maar kunnen. En dan de mensen nieuwsgierig laten uitkijken naar een vervolg…
Jos,dank u wel en merci !!!
ik heb ook op internaat gezeten ..
geen duitser die mij kwam bevrijden ..
ik ben er niet droevig om;
ik heb nl mezelf bevrijd!
wat er op de dag van je tweede bevrijding gebeurde ..
))
ik ben een curieuzeneuzemosterdpot, weetje ..
én ik ben heeeel goedgelovig!
Ja Jos, ik geloof zeker dat je als jonge kostschoolgedetineerde die bewuste tiende mei heel graag zag gebeuren. Oorlog ! Net als bij karnaval staat alles op zijn kop en verliezen de wetten hun kracht. Meester Kwel vergeet zijn stokken en denkt om zijn eigen vel. Billie Turf schranst ongestraft taartjes in de provisiekamer en heeft nog geen weet van voedselrantsoenen en de honger die komen zal.
Mijn moeder was toen 8. Toen vava de kar aan het laden was voor de vlucht, kon haar pret niet op. Eindelijk avontuur. Tot een fikse oorveeg haar tot de werkelijkheid terugbracht. Oorlog was geen spel, zeker niet tegen den Duits. Dat betekende weer 4 jaar miserie, want die mannen waren stipt, je kon er je klok op gelijkzetten… Ze zijn vlug teruggekomen van de vlucht en hebben onder de rest van de oorlog niet veel te lijden gehad, uitgezonderd enkele onmeedogenloze Angelsaksische bombardementen op een naburige stad. Van je vrienden moet je het hebben…
Langs vaderskant was de situatie pas echt hachelijk. Ze woonden net ten oosten van een antitanklinie die de fortengordel rond Antwerpen verbond met het waalse Wavre. Kilometers antitankgrachten, afgewisseld met een “ijzeren muur” doorheen de streek. Deze bestonden uit ijzeren segmenten die onderling scharnierden, zodat ze bij een tankpenetratie een “zak” zouden vormen, waarin de vijand zich tenslotte zou vastrijden. Bovendien was die linie gedekt door een dubbele rij betonnen bunkers, bewapend met telkens 2 mitrailleurs. Dat geschut was van degelijke Duitse makelij. Het kwam immers uit de oorlogsbuit van 14-18. De vijand had ondertussen zijn machinerie wel een tikkeltje gemoderniseerd…
Mijn vader woonde ten oosten van die linie, dus aan Duitse zijde… De kerktoren van de parochie stond daar ook en mocht zeker niet in handen komen van de Duitsers. Het zou een gedroomde uitkijkpost zijn om een groot deel van de linie te bespieden. Daarom had de Belgische Genie de hele toren vol met springstof gestouwd. Maar nog voor iemand vuur aan de lont had kunnen steken, was de vijand daar al. De hoffelijke bezetter gaf aan mijn grootvader de raad om enkele dagen 15 km. naar het oosten te vluchten, om zo uit de gevaarlijke frontzone te geraken. Ondertussen maakte de Belgische legerleiding zich zorgen over die bewuste kerktoren. 10 km achter de linie stond zware artillerie opgesteld om de naburige stad te verdedigen. Daarmee hebben ze blind het centrum van ons dorp beschoten, op 15 mei en in de nacht van 15 op 16 mei. Resultaat: 160 burgerwoningen vernield, waaronder dat van mijn grootvader dat hij pas in 1934 in volle crisis had laten bouwen. En de kerktoren ? Nipt gemist… die staat er trouwens nu nog. De linie zou trouwens niet lang standhouden. Doorbroken ergens in het zuiden en vervolgens opgegeven door de Belgische legerleiding…
Van je vrienden moet je het hebben. Het is oorlog en je hebt geen enkel bezit meer dan de kleren die je draagt. Je huis ligt in puin en van niemand kan je hulp verwachten. Mijn grootvader was voor de oorlog een veehandelaar, maar die activiteiten lagen plots volledig stil. Mijn vader, 17 jaar, werd plots de verantwoordelijke voor het gezin. Hij installeerde zich als herenkapper. Passerende Duitse troepen waren maar al te blij met een scheerbeurt. De toenmalige Duitse haarsnit stelde ook weinig eisen aan een beginnende kapper. Zo kort mogelijk en om de oren en tot hoog in de nek alles weg. Na enkele weken was de militaire strijd gestreden, en hernam het dorpsleven zijn normale gang. Toen mijn vader de leeftijd had om verplicht in Duitsland te gaan werken, deed hij of z’n neus bloedde en bleef voor het gezin zorgen.
Bij talrijke razzia’s vluchtte hij over de daken en verstopte zich met enkele lotgenoten achter de trapgevel van een feestzaal in de buurt. Als “werkweigeraar” had hij nochtans behoorlijk veel werk. Niet alleen de Duitse militairen kwamen, maar heel de burgergemeenschap, zowel verzetslieden als collaborateurs. Er waren gemiddeld 10 tot 12 wachtenden, en zo zaten ze allemaal “broederlijk” naast elkaar. Dat leidde soms tot hachelijke situaties, en geen moment was men zeker van zijn leven. Het kapsalon van mijn vader was een soort “Allo, allo”, maar dan totaal zonder humor. Het laatste jaar van de oorlog kriebelde bij het verzet reeds de roes van de overwinning, terwijl de collaborateurs geprikkeld werden door de vrees voor de nederlaag. Rekeningen werden plots dodelijk vereffend. Een tijd later gevolgd door een al even dodelijk antwoord van de tegenpartij. Het werd zo gortig dat later Maurice De Wilde niet aan ons dorp voorbij kon gaan in zijn beruchte historische reeksen. Mijn vader is nooit van iets beschuldigd geweest. Terecht is hij erkend als werkweigeraar. Hij lacht nog altijd graag, behalve met de humor vn “Allo,allo”.
Lachen kon hij ook niet toen de dorpspastoor in de eerste mis na de oorlog de goede God dankte, die de parochiekerk had gespaard…
DE KOSTSCHOOL HEB IK NIET GEKEND
WEL EEN INSTELLING WAAR IK 16 JAREN VAN MIJN ONGELUKKIGE KINDERTIJD DOORBRACHT.
MIJN _BEVRIJDING_WAS TOEN IK ALS 21 JARIGE HET WEESHUIS VERLIET EN IN DE WERELD BELANDE.
NA 40 JAAR NOG STEEDS IN MIJN GEHEUGEN GEGRIFT.
NOG STEEDS _LEVE DE VRIJHEID_
In de oorlog woonde mijn ouders vlak naast de spoorweg van Hasselt toen er een V2-bom het station bombardeerde, mijn vader moeder ferm had gebombardeerd met zijn mooiste schot uit de oorlog en toen kwam ik net op het einde nog vlug eens kijken of de oorlog gedaan was.
De Duitsers zijn nog altijd welkom.
Maar liefst niet meer allemaal tegelijk. Het was al hun tweede onverwacht bezoek.
Hakenkruis erover.
Oorlog heeft ook mooie kantjes. Het hangt er alleen maar van af met welke ingesteldheid je er tegenaan kijkt. Na 66 jaar al heel anders. Nu wordt je pas geraakt door pijnloze, maar treffende klemtonen.
Mooi verwoord Jos.
een heel mooi verhaal. ik heb het niet meegemaakt maar we weten er toch veel van.
hitler, extreem rechts, racisme.
met het gebeuren deze week in antwerpen moeten we echt weer eens allemaal nadenken en bezinnen dat er meer respect en verdraagzaamheid is.
nog vele groetjes van een bewonderaar
Het gebeuren deze week in Antwerpen…
Mijn zoon woont daar, heb hem net gebeld.
Wat is dat gebeuren in Antwerpen ? In het stadspark is een kale door 5 Marokkanen ineengeramd. Een echte kale, door de natuur misdeeld. Ze dachten dat het een skinhead was…Geen woord erover in een officiëel nieuwsbulletin. Nadenken en bezinnen ? Slapen en dromen zeker…
tis al een tijdje geleden dat ik nog een cursiefje gelezen heb van jou ik denk dat het geleden is van wanneer jij nog schreef voor onderons of zoiets maar blijkbaar ben je het schrijven nog niet verleerd leuk om te lezen
Jos, dit kroniekje heeft mij erg ontroerd, hoewel ik in de verste verten de Tweede Wereldoorlog niet heb meegemaakt, hoewel ik denk dat dit wel het geval zou kunnen geweest zijn in een vorig leven. Soms heb ik het gevoel dat ik in een vorig leven luchtmachtpiloot geweest ben, die achteraf werd neergehaald, maar of dit nu aan Duitse of geallieerde zijde was, weet ik helaas niet.
Nu, wat je schrijft noopt in elk geval tot bezinning…
Opvallend is deze keer dat ik 68 jaar na datum vioolexamen moet afleggen : Een muzikale oorlogsvoering en toch weer niet… Muziek is immers een instrument van de vrede die we jammer genoeg nog steeds ontberen op deze aardkloot…
Van harte dank, Jos, om ons hieraan nog eens te herinneren !